Ly cà phê đắt nhất thế giới

 Ly cà phê đắt nhất thế giới

(Luật sư Nguyễn Hữu Phước)

Nếu hỏi trên thế giới này, ở đâu một ly cà phê là đắt nhất, rất nhiều người sẽ nghĩ đến Paris với những quán cổ kính nhìn ra đại lộ, New York với các chuỗi cà phê nơi giá tiền đi kèm tốc độ và thương hiệu, hay Tokyo nơi một ly cà phê có thể được pha cầu kỳ đến mức giống một nghi lễ hơn là một thức uống. Những người mê cà phê đặc sản sẽ nhắc đến các loại hạt hiếm, những phương pháp rang xay tinh vi, và những hóa đơn đủ khiến người ta phải chần chừ trước khi gọi món.

Nhưng nếu câu hỏi ấy được hiểu theo một nghĩa khác, không phải giá niêm yết trên thực đơn, mà là cái giá thực sự con người phải trả để “uống” một ly cà phê trong đời sống hằng ngày, thì câu trả lời có thể khiến nhiều người ngạc nhiên. Bởi theo nghĩa đó, ly cà phê đắt nhất thế giới rất có thể lại nằm ở ngay chính Việt Nam ta.

Nghịch lý ở chỗ, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu cà phê lớn nhất toàn cầu. Hạt cà phê Việt đi xa, góp mặt trong những chuỗi cung ứng lớn, được kể những câu chuyện đẹp về vùng trồng, khí hậu và bàn tay người nông dân. Trong nước, cà phê là một phần của nếp sống đô thị, từ quán vỉa hè đến không gian sang trọng. Xét về tiền, giá một ly cà phê trong quán ở Việt Nam không hề đắt, thậm chí còn rẻ so với nhiều nơi khác. Vậy vì sao tôi lại nói Việt Nam có ly cà phê đắt nhất thế giới?

Bởi có một loại cà phê khác không nằm trong quán, nó không có bảng giá, không được gọi tên trên thực đơn, và cũng không bao giờ xuất hiện trên hóa đơn tính tiền. Loại cà phê ấy không được uống để tỉnh táo, mà để mọi việc trôi chảy. Không được nhâm nhi, mà được “dùng” trong những khoảnh khắc người ta chỉ muốn cuộc sống được vận hành bình thường, không trục trặc, không chậm trễ, không phải quay lại quá nhiều lần.

Là một luật sư hành nghề lâu năm, tôi gặp loại cà phê ấy nhiều hơn tôi từng muốn. Tôi không gặp nó trong những cuộc tiếp khách hay thương lượng hợp đồng, mà trong những câu chuyện rất đời thường mà thân chủ kể lại sau một chuỗi ngày chạy giấy tờ. Tôi gặp nó trong những ánh mắt mệt mỏi khi người ta hỏi tôi không phải điều luật này nằm ở đâu, mà là liệu có kịp thời gian không. Tôi gặp nó trong những câu nói lửng lơ, đủ nhẹ để không ai khó xử, nhưng cũng đủ rõ để người nghe tự hiểu rằng có những con đường đi nhanh hơn con đường được vẽ sẵn.

Trong hành nghề, tôi nhận ra rằng mình ngày càng nghe ít câu hỏi về đúng hay sai, nhưng lại nghe nhiều hơn những câu hỏi về bao lâu thì xong. Luật có thể ghi thời hạn, quy trình có thể niêm yết nhưng giữa thời hạn trên giấy và thời gian ngoài đời đôi khi tồn tại một khoảng chờ không có ranh giới. Khoảng chờ ấy có khi hoàn toàn khách quan, do quá tải, do thiếu nhân sự, do hệ thống chậm, lỗi. Tôi hiểu điều đó, và tôi cũng đã gặp rất nhiều nơi làm việc chuẩn mực, nơi người dân chỉ cần làm đúng các bước thủ tịc là xong việc, không phải đoán, không phải lo, không phải nghe bất kỳ câu nói bóng gió nào.

Nhưng bên cạnh đó, cũng có những tình huống khiến người ta rời khỏi quầy tiếp nhận với một cảm giác lấn cấn, rằng mình đã làm đúng, giấy tờ đã đủ, mà mọi thứ vẫn như đang đứng trước một cánh cửa không có tay nắm. Hồ sơ bị trả lại vì những lý do rất nhỏ, rất mơ hồ, rất khó phản biện. Mỗi lần trả là thêm một lần chờ, mà mỗi lần chờ là thêm một lần mệt. Và khi mệt đủ lâu, người ta bắt đầu nghĩ đến ly cà phê như một cách để đổi lấy sự chắc chắn.

Ly cà phê ấy không đến như một yêu cầu. Nó đến như một sự gợi ý về sự thông cảm. Nó không được nói thẳng, mà nằm trong câu chuyện về sự bận rộn, về lịch trình, về khả năng hỗ trợ nhanh hơn. Người nghe tự hiểu và người nói cũng không cần nói thêm. Và chính vì không ai bắt ai, nên rất khó gọi tên, rất khó phản ứng, và càng khó sửa.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là ly cà phê ấy không chỉ xuất hiện trong những thủ tục hành chính, mà len vào cả những nhu cầu thiết yếu của đời sống.

Nhà bị rò điện, một chuyện không thể xem nhẹ. Gọi người xuống kiểm tra, người kỹ thuật đến rất nhiệt tình, có nhiều kinh nghiệm. Nhưng rồi bên cạnh câu chuyện chuyên môn, đôi khi xuất hiện thêm những lời trao đổi mang tính “tình cảm”, rằng anh em cũng chạy nhiều điểm, rằng nếu cần sớm thì phải sắp xếp. Ly cà phê lúc này không mua sự ưu ái vô lý, mà là mua cảm giác yên tâm rằng nguy cơ được xử lý kịp thời.

Đường nước bị rò rỉ cũng vậy. Nước thấm tường, sinh hoạt đảo lộn, hóa đơn tăng bất thường. Có khi chờ vài ngày vẫn chưa đến lượt vì quá tải. Nếu chờ theo lịch, có thể được nhưng nếu cần gấp, lại có cách để được ưu tiên. Ly cà phê ở đây mua tốc độ, mua sự kịp thời, và kịp thời là thứ có giá khi nước đang thấm từng giờ.

Rồi đến đường truyền internet. Nếu trước đây mất mạng chỉ là bất tiện, thì ngày nay mất mạng có thể là mất việc. Công ty họp trực tuyến, ký kết, gửi hồ sơ, giao dịch ngân hàng. Học sinh học online, gia đình quản lý camera, thiết bị thông minh. Tôi đã gặp những thân chủ chỉ cần mất internet vài giờ là cả bộ phận tê liệt, cả chuỗi liên lạc với khách hàng bị đứt. Tổng đài hẹn lịch rồi hẹn lại. Đến khi có người xuống, mọi thứ đôi khi lại “bình thường”. Và trong cái bất định ấy, người ta lại nghe những câu nói quen thuộc về sự ưu tiên, về việc hỗ trợ sớm hơn. Ly cà phê lúc này không mua đặc quyền, mà mua sự chắc chắn rằng đường truyền của mình không bị bỏ quên.

Có những chuyện liên quan đến trật tự khu phố. Khi một sự việc xảy ra, người dân gọi người có thẩm quyền xuống hỗ trợ để mọi thứ yên. Việc được xử lý, ai cũng thở phào. Và rồi không ít lần, câu chuyện khép lại bằng một sự quan tâm rất đời thường. Không ai gọi đó là điều kiện. Người ta gọi đó là phép ứng xử. Nhưng khi phép ứng xử ấy lặp đi lặp lại đủ nhiều, nó dần trở thành kỳ vọng ngầm.

Ngay cả việc đổ rác, một việc tưởng như đơn giản nhất của đời sống đô thị, cũng không hoàn toàn nằm ngoài logic ấy. Có nơi mọi thứ vận hành đều đặn, sạch sẽ, không cần nghĩ thêm gì. Nhưng cũng có nơi, muốn mọi thứ trơn tru hơn, người dân tự truyền nhau những “kinh nghiệm sống” rất nhỏ, rất quen.

Những câu chuyện này, nếu nhìn riêng lẻ, đều rất nhỏ. Không đủ lớn để gây phẫn nộ, cũng không đủ rõ để khiếu nại. Nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng vẽ ra một bức tranh quen thuộc đó là để đời sống vận hành êm, người ta phải học cách mềm.

Cao trào của câu chuyện, với tôi, không nằm ở số tiền. Nó nằm ở khoảnh khắc người ta nhận ra mình đang trả tiến cà phê không phải để được ưu ái làm điều sai, mà để được nhận lại điều lẽ ra là bình thường. Khi một xã hội phải trả thêm để mua lại cái bình thường, thì chính khoảnh khắc ấy khiến người ta lạnh lòng.

Tôi từng thấy thân chủ của mình, sau khi xong việc pháp lý rất nhanh, lại không vui. Họ chỉ thở dài, bởi cảm giác chiến thắng không đến với họ. Thay vào đó là một bài học sống mà họ không muốn dạy con mình, nhưng lại sợ rằng con mình rồi cũng phải học để tồn tại.

Ly cà phê ấy vì thế rất đắt. Đắt vì nó không chỉ lấy tiền, mà lấy đi một chút niềm tin rằng làm đúng là đủ. Lấy đi một chút sự tự trọng khi phải nhún nhường. Lấy đi sự trong trẻo của những mối quan hệ vốn nên được đặt trên quy trình và trách nhiệm. Nó tạo ra một bất công rất lặng, nơi người “biết cách” thì trôi chảy hơn, người không biết thì chậm hơn, và bất công ấy không có biên bản, không có dấu vết, nên rất khó sửa.

Tôi không tin rằng câu chuyện này có thể được giải quyết bằng sự phẫn nộ hay quy kết. Nhưng tôi tin rằng nó có thể được thay đổi nếu quy trình đủ rõ và trực tuyến để người dân không phải đoán, nếu trách nhiệm gắn chặt với thời hạn, nếu thông tin minh bạch đến mức người dân có thể yên tâm chờ, và nếu làm đúng trở nên dễ hơn làm cho nhanh.

Tôi vẫn mong một ngày, khi điện nước rò rỉ, internet chập chờn, rác cần dọn, hay một thủ tục cần giải quyết, người dân chỉ cần làm đúng bước là nhận đúng hẹn, không phải phân vân giữa đúng và nhanh, không phải tự hỏi mình có thiếu “sự quan tâm” nào không.

Khi đó, cà phê sẽ lại chỉ là cà phê. Đắng thơm, tỉnh táo, và đáng để thưởng thức trong quán nhỏ. Còn cho đến khi ngày đó đến, ly cà phê Việt Nam vẫn sẽ là ly cà phê đắt nhất thế giới, không phải vì giá tiền, mà vì cái giá vô hình mà rất nhiều người đang âm thầm trả mỗi ngày, trong những việc nhỏ nhất của đời sống thường nhật.

Bài viết này của tôi được viết trên cơ sở dựa trên những kiến thức pháp luật mà tôi đã được học cũng như những kinh nghiệm chuyên môn trong nhiều năm qua. Nếu bạn thấy những thông tin chia sẻ của tôi ở trên là hữu ích, xin hãy ủng hộ tôi bằng một cú click chuột vào website này nhé www.phuoc-partner.com. Cám ơn bạn rất nhiều.